یافته های پژوهش محققان ایرانی حاکی از کارایی سلولهای مزانشیمی مشتق از بافت چربی به عنوان گزینهای جایگزین برای سلولهای مشتق از مغز استخوان در درمان بیماریهای التهابی مزمن است.
به گزارش دیدهبان علم ایران، آرتریت روماتوئید یا روماتیسم مفصلی، یک بیماری خودایمنی التهابی است که عمدتاً مفاصل را درگیر میکند و میتواند در پی التهاب مزمن، به تخریب غضروف و فرسایش استخوان منجر شود. اگرچه درمانهای مختلفی برای کنترل این بیماری توسعه یافتهاند، برخی از این درمانها با محدودیتهایی از جمله هزینه بالا و عوارض جانبی بالقوه همراه هستند و همه بیماران نیز پاسخ مطلوبی به آنها نمیدهند. از این رو، یافتن راهکارهای جدید برای تنظیم پاسخهای ایمنی و کنترل التهاب، یکی از زمینههای مورد توجه در پژوهشهای مرتبط با این بیماری است.
در همین راستا، مهرناز طیبی کمردی، سمانه حسینی، آرش پورغلامینژاد، محمدحسن اصغری وستیکولایی، نیلوفر صدیفی، فروغ اعظم سیاحپور و محمدرضا باغبان اسلامینژاد از پژوهشگاه رویان و دانشگاه علوم پزشکی گیلان در مطالعهای پژوهشی، ظرفیت تنظیمکنندگی ایمنی و اثرات درمانی سلولهای بنیادی مزانشیمی مشتق از مغز استخوان و بافت چربی انسان را در یک مدل تجربی آرتریت روماتوئید بررسی و با یکدیگر مقایسه کردند.
سلولهای بنیادی مزانشیمی به دلیل ویژگیهای تنظیمکنندگی ایمنی خود، از جمله توانایی اثرگذاری بر تکثیر، تولید سیتوکین و عملکرد سلولهای مختلف سیستم ایمنی، به عنوان گزینهای مورد توجه در رویکردهای سلولی برای بیماریهای التهابی و ایمنی مطرح هستند. این سلولها را میتوان از منابع مختلفی از جمله مغز استخوان و بافت چربی به دست آورد. بر اساس مقاله، استفاده از سلولهای مزانشیمی مشتق از مغز استخوان با محدودیتهایی از جمله تعداد سلولی پایین و نیاز به روش تهاجمی برای برداشت همراه است؛ در مقابل، بافت چربی امکان دسترسی به تعداد بیشتری سلول مزانشیمی را فراهم میکند و به عنوان منبعی قابل توجه برای کاربردهای سلولی مطرح است.
پژوهشگران ابتدا در شرایط آزمایشگاهی، اثر سلولهای مزانشیمی مشتق از مغز استخوان و بافت چربی را بر تکثیر لنفوسیتها بررسی کردند. نتایج نشان داد که هر دو نوع سلول توانستند تکثیر لنفوسیتهای انسانی و موش صحرایی را بهطور معناداری مهار کنند. در آزمون مربوط به لنفوسیتهای انسانی، سلولهای مشتق از بافت چربی اثر تنظیمکنندگی ایمنی بیشتری نسبت به سلولهای مشتق از مغز استخوان نشان دادند، هرچند این تفاوت از نظر آماری معنادار نبود.
در مرحله بعد، برای بررسی اثر درمانی این سلولها، پژوهشگران از مدل تجربی آرتریت القاشده با کلاژن (CIA) در موشهای صحرایی استفاده کردند. در این مدل، بیماری از طریق القای کلاژن نوع II ایجاد شد و پس از آشکار شدن علائم آرتریت، حیوانات روزانه و به مدت پنج روز، سلولهای مزانشیمی مشتق از بافت چربی یا مغز استخوان را به صورت داخلصفاقی دریافت کردند. شدت بیماری با بررسی شاخصهای بالینی، تورم مفاصل، امتیاز آرتریت، تغییرات رادیولوژیک و آسیبهای بافتشناختی ارزیابی شد. همچنین تغییرات بیان سیتوکینهای مرتبط با التهاب و تنظیم پاسخ ایمنی مورد بررسی قرار گرفت.
نتایج نشان داد که هر دو نوع سلول مزانشیمی توانستند شدت آرتریت را در موشهای صحرایی مبتلا به CIA بهطور معناداری کاهش دهند. درمان با هر دو منبع سلولی موجب کاهش تورم مفاصل و امتیاز آرتریت شد و بررسیهای رادیولوژیک و بافتشناختی نیز بهبود قابل توجهی را در مقایسه با گروه درماننشده نشان داد. همچنین هر دو نوع سلول موجب کاهش آسیبهای مرتبط با بیماری از جمله تخریب غضروف و استخوان و نفوذ سلولهای التهابی شدند.
بررسیهای مولکولی نشان داد که در سلولهای طحالی موشهای دریافتکننده سلولهای مزانشیمی، بیان ژنهای مرتبط با سیتوکینهای پیشالتهابی شامل TNF-α، IFN-γ، IL-2 و IL-6 بهطور معناداری کاهش یافت؛ در مقابل، بیان سیتوکینهای ضدالتهابی TGF-β و IL-10 افزایش پیدا کرد. همچنین بررسی سطح سرمی سیتوکینها نشان داد که درمان با سلولهای مزانشیمی موجب کاهش TNF-α و افزایش IL-10 در سرم حیوانات مبتلا به آرتریت شد.
یکی از یافتههای قابل توجه این پژوهش آن بود که سلولهای مزانشیمی مشتق از بافت چربی، در مدل CIA اثری مشابه سلولهای مشتق از مغز استخوان نشان دادند. بهطور مشخص، هر دو منبع سلولی در کاهش شدت آرتریت، مهار سیتوکینهای پیشالتهابی و افزایش سیتوکینهای ضدالتهابی عملکرد مشابهی داشتند. مقاله بر اساس این یافتهها، سلولهای مزانشیمی مشتق از بافت چربی را به عنوان گزینهای جایگزین برای سلولهای مشتق از مغز استخوان در مطالعات مربوط به درمان بیماریهای التهابی مزمن مطرح میکند.
بر اساس یافتههای این مطالعه، سلولهای مزانشیمی مشتق از بافت چربی و مغز استخوان هر دو ظرفیت تنظیم پاسخ ایمنی و کاهش شدت التهاب و آسیب مفصلی را در مدل حیوانی آرتریت القاشده با کلاژن نشان دادند. همچنین نتایج نشان میدهد که سلولهای مشتق از بافت چربی میتوانند از نظر اثرات تنظیمکنندگی ایمنی و درمانی، جایگزینی بالقوه برای سلولهای مشتق از مغز استخوان باشند.
با این حال، باید تأکید کرد که این پژوهش در مدل حیوانی آرتریت روماتوئید انجام شده است و نتایج آن به معنای اثبات اثربخشی این روش در بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی نیست. یافتههای این مطالعه باید در چارچوب نتایج یک مطالعه پیشبالینی تفسیر شوند و برای ارزیابی ایمنی و اثربخشی این رویکرد در انسان، به مطالعات پیشبالینی تکمیلی و در ادامه، کارآزماییهای بالینی نیاز است.
این پژوهش میتواند به شناخت بیشتر ظرفیت سلولهای مزانشیمی مشتق از بافت چربی و مغز استخوان در تنظیم پاسخ ایمنی و کاهش التهاب در مدل تجربی آرتریت روماتوئید کمک کند و زمینهای برای بررسی بیشتر کاربرد سلولهای مزانشیمی مشتق از بافت چربی در درمان بیماریهای التهابی و ایمنی فراهم آورد.
انتهای پیام
* نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخشهای موردنیاز علامتگذاری شدهاند