جایزه «نوبل مضحک» ۲۰۲۶ به پژوهشهایی درباره تکامل بوسه، شیر سوسک، عطسه و فین کردن، ادرار بدون پاشش، استفاده از خرطوم پشه در چاپ سهبعدی و حتی دفن هزار جفت شورت در خاک تعلق گرفت.
به گزارش دیدهبان علم ایران، برندگان جوایز «ایگ نوبل» (Ig Nobel Prize) سال ۲۰۲۶ در مراسمی که سوم سپتامبر در زوریخ سوئیس برگزار شد، معرفی شدند. این جوایز که از سوی نشریه Annals of Improbable Research اعطا میشوند، پژوهشهایی را برجسته میکنند که «ابتدا مردم را میخندانند و سپس به فکر فرو میبرند».
امسال ۱۰ جایزه در حوزههای مختلف به پژوهشگرانی از کشورهای گوناگون اعطا شد؛ مطالعاتی که اگرچه موضوعاتی غیرمعمول و گاه عجیب دارند، اما بسیاری از آنها بر پایه پژوهشهای علمی واقعی و منتشرشده در مجلات علمی معتبر هستند.
تکامل بوسه؛ حتی میان انسان و خرس قطبی!
جایزه زیستمکانیک به ماتیلدا برینگل، کاترین تالبوت و استوارت وست از بریتانیا و آمریکا رسید؛ پژوهشگرانی که تلاش کردهاند تعریف دقیقتری از «بوسه» ارائه دهند.
آنها با بررسی رفتار گونههای مختلف، از مورچهها و پرندگان گرفته تا خرسهای قطبی و انسان، بوسه را بهعنوان نوعی تماس دهانبهدهان غیرتهاجمی تعریف کردهاند که با حرکت لبها یا بخشهای دهانی همراه است و در آن انتقال غذا رخ نمیدهد. مقاله این گروه در سال ۲۰۲۶ در Evolution and Human Behavior منتشر شده است.
شیر سوسک، سه برابر پرانرژیتر از شیر گاو؟
یکی از عجیبترین جوایز امسال، جایزه شیمی بود که به گروهی از پژوهشگران هند، فرانسه، ژاپن و آمریکا تعلق گرفت.
این گروه ساختار پروتئینهای موجود در شیر سوسک زندهزا (Diploptera punctata) را بررسی کردند و دریافتند کریستالهای پروتئینی موجود در این ماده، از نظر انرژی حدود سه برابر پروتئینهای شیر گاو انرژی دارند. پژوهش اصلی این گروه در سال ۲۰۱۶ در IUCrJ منتشر شده بود.
البته این یافته به معنای آن نیست که شیر سوسک قرار است جایگزین شیر گاو در رژیم غذایی انسان شود؛ اهمیت مطالعه بیشتر به ساختار و ویژگیهای زیستی این پروتئینها مربوط است.
چگونه درست فین کنیم؟
جایزه پزشکی بهصورت پس از مرگ به توکوجی اونو، پژوهشگر ژاپنی، تعلق گرفت؛ برای مطالعهای در سال ۱۹۷۷ با عنوان «چگونه بینی خود را تخلیه کنیم ــ مطالعهای آیرودینامیکی درباره فین کردن».
این پژوهش تلاش کرده بود فرآیند فین کردن و جریان هوا در هنگام آن را از منظر آیرودینامیک بررسی کند. جایزه بهصورت پس از مرگ اهدا شد و یکی از همکاران اونو آن را دریافت کرد.
آیا میتوان با پشه چاپ سهبعدی کرد؟
جایزه فناوری به گروهی از پژوهشگران چین، کانادا، آمریکا و مصر تعلق گرفت که از خرطوم پشه بهعنوان نازل بسیار ظریف برای چاپ سهبعدی استفاده کردند.
این روش که پژوهشگران آن را Necroprinting نامیدهاند، از ساختار زیستی خرطوم پشه برای ایجاد یک نازل با قابلیت چاپ در مقیاس بسیار کوچک بهره میگیرد. مقاله این پژوهش در سال ۲۰۲۵ در Science Advances منتشر شده است.
طراحی توالت بدون پاشش!
جایزه فیزیک نیز به پژوهشگرانی از کانادا، آمریکا، چین و عربستان سعودی تعلق گرفت که تلاش کردند از نظر نظری و تجربی توالتی طراحی کنند که هنگام استفاده، پاشش مایع ایجاد نکند.
پژوهشگران برای این کار از فیزیک سیالات و معادلات دیفرانسیل استفاده کردهاند و نتایج خود را در PNAS Nexus منتشر کردهاند.
هزار جفت شورت برای سنجش سلامت خاک
در یکی از عجیبترین آزمایشهای امسال، جایزه علوم خاک به پژوهشگرانی از سوئیس، هلند و آلمان رسید که هزار جفت لباس زیر یکسان را در بیش از ۲۵ کشور دفن کردند و دو ماه بعد آنها را از خاک بیرون آوردند.
هدف این آزمایش بررسی میزان تجزیه پارچه بهعنوان شاخصی ساده برای ارزیابی فعالیت زیستی و سلامت خاک بود. پژوهش مربوطه در سال ۲۰۲۵ در مجله Science منتشر شده است.
ثروتمندان و برداشتن شکلات کودکان
جایزه اقتصاد نیز به پل پیف و همکارانش از آمریکا، مکزیک و کانادا رسید؛ به دلیل جمعآوری شواهدی درباره ارتباط طبقه اجتماعی بالاتر با برخی رفتارهای غیراخلاقی از جمله برداشتن آبنباتهایی که برای کودکان در نظر گرفته شده بود.
این جایزه به پژوهشی قدیمیتر تعلق گرفته که در سال ۲۰۱۲ در Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده است.
وقتی نوجوانها دیگر «خوشبو» نیستند!
جایزه بویایی (Olfaction) به چهار پژوهشگر از لهستان، آلمان و سوئد تعلق گرفت؛ برای مطالعهای که نشان میداد والدین معمولاً بوی نوزادان را بسیار خوشایند ارزیابی میکنند، اما چنین ارزیابی مثبتی درباره بوی بدن نوجوانان وجود ندارد.
دوستانی که علیه دشمنان ما بدرفتاری میکنند!
جایزه صلح نیز به پژوهشگرانی از آمریکا، آرژانتین و استرالیا رسید که بررسی کردهاند چرا افراد گاهی دوستانی را که با افراد مورد نفرت آنها رفتار تندی دارند، بیشتر میپسندند.
و جایزه زیستشناسی؛ قدم گذاشتن روی مار!
به گزارش دیدهبان علم ایران در بخش زیستشناسی نیز پژوهشگرانی از برزیل و استرالیا به دلیل مطالعه رفتار دفاعی مارهای سمی مورد تقدیر قرار گرفتند؛ پژوهشی که در آن بخشهای مختلف بدن مارها در شرایط متفاوت بهطور مکرر تحریک شده بود تا مشخص شود چه عواملی احتمال گزش انسان را افزایش میدهد.
جایزهای برای علم متفاوت
«ایگ نوبل» با نوبل واقعی تفاوت اساسی دارد و نباید آن را جایزهای برای «پژوهشهای بیارزش» تلقی کرد. هدف برگزارکنندگان، برجسته کردن جنبههای غیرمنتظره و گاه سرگرمکننده پژوهش علمی و نشان دادن این نکته است که حتی پرسشهایی که در نگاه اول عجیب یا خندهدار به نظر میرسند، میتوانند به پرسشهای علمی جدی منجر شوند.
نکته جالب دیگر اینکه مراسم ۲۰۲۶ برای نخستین بار در زوریخ برگزار شد؛ تغییری که برگزارکنندگان پیشتر اعلام کرده بودند و آن را به نگرانی درباره دشواری سفر شرکتکنندگان به آمریکا و مسائل مربوط به ویزا مرتبط دانسته بودند.
انتهای پیام
* نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخشهای موردنیاز علامتگذاری شدهاند