سیروز کبدی یکی از مهمترین بیماریهای مزمن کبد است که در آن بافت سالم کبد بهتدریج با بافت اسکار جایگزین میشود و عملکرد طبیعی این عضو حیاتی را مختل میکند. در مراحل پیشرفته بیماری، پیوند کبد تنها درمان قطعی به شمار میرود، اما کمبود عضو اهدایی، هزینههای بالا و عوارض ناشی از پیوند، ضرورت یافتن روشهای درمانی جایگزین را بیش از پیش آشکار کرده است.
به گزارش دیدهبان علم ایران در سالهای اخیر، سلولهای بنیادی مزانشیمی (MSC) به عنوان یکی از امیدبخشترین رویکردهای پزشکی بازساختی برای ترمیم کبد آسیبدیده مورد توجه پژوهشگران قرار گرفتهاند.
در همین راستا، انسیه حاجیزاده صفار و مهناز بابا احمدی از پژوهشگاه رویان در همکاری با پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی قم در یک مطالعه مروری، تازهترین یافتههای علمی درباره نقش سلولهای بنیادی مزانشیمی در درمان سیروز کبدی را بررسی و تحلیل کردند.
در این مطالعه، نتایج مطالعات آزمایشگاهی، حیوانی و کارآزماییهای بالینی منتشرشده در سالهای اخیر درباره اثربخشی سلولهای بنیادی مزانشیمی و همچنین وزیکولهای خارجسلولی مشتق از این سلولها (MSC-EVs) مرور شد. پژوهشگران علاوه بر بررسی مکانیسمهای مولکولی اثر این سلولها، روند پیشرفت کارآزماییهای بالینی، مزایا، محدودیتها و چالشهای انتقال این فناوری به درمان بیماران را نیز مورد ارزیابی قرار دادند.
نتایج این بررسی نشان داد که سلولهای بنیادی مزانشیمی از چند مسیر مختلف به ترمیم کبد کمک میکنند. این سلولها با کاهش التهاب، تنظیم فعالیت سیستم ایمنی، مهار تشکیل بافت فیبروز و ترشح فاکتورهای رشد، روند بازسازی سلولهای کبدی را تقویت میکنند. همچنین، وزیکولهای خارجسلولی مشتق از این سلولها که حاوی مولکولهای زیستی مؤثر هستند، میتوانند بدون نیاز به پیوند خود سلول، بسیاری از اثرات درمانی آنها را ایجاد کنند و به عنوان نسل جدید درمانهای سلولمحور مورد توجه قرار گیرند.
مرور مطالعات حیوانی نشان داد که استفاده از سلولهای بنیادی مزانشیمی موجب کاهش میزان فیبروز کبد، بهبود عملکرد کبد و افزایش بقای حیوانات شده است. همچنین نتایج کارآزماییهای بالینی انجامشده در بیماران مبتلا به سیروز کبدی نیز حاکی از بهبود شاخصهای عملکرد کبد، کاهش التهاب و مناسب بودن پروفایل ایمنی این روش درمانی بوده است؛ هرچند برای اثبات قطعی اثربخشی آن، همچنان انجام مطالعات بزرگتر و طولانیمدت ضروری است.
بررسی پژوهشگران همچنین نشان داد که تاکنون بیش از ۵۰ کارآزمایی بالینی در کشورهای مختلف جهان برای ارزیابی درمان سیروز کبدی با استفاده از سلولهای بنیادی مزانشیمی طراحی یا اجرا شده است. در این میان، سلولهای بنیادی مشتق از بند ناف و مغز استخوان بیشترین کاربرد را داشتهاند و نتایج اولیه آنها امیدبخش بوده است.
این پژوهشگران در پایان تأکید میکنند که آینده درمان سیروز کبدی میتواند به سمت استفاده از سلولهای بنیادی مهندسیشده، وزیکولهای خارجسلولی، فناوریهای ویرایش ژن، هوش مصنوعی و تولید فرآوردههای سلولی استاندارد حرکت کند. به اعتقاد آنان، این پیشرفتها میتواند زمینه را برای توسعه درمانهای بازساختی مؤثرتر و گسترش کاربرد بالینی آنها در بیماران مبتلا به بیماریهای پیشرفته کبدی فراهم کند.
نتایج این مطالعه مروری در مجله بینالمللی Stem Cell Research & Therapy منتشر شده است.
* نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخشهای موردنیاز علامتگذاری شدهاند