مطالعهای ملی با بررسی بیش از ۳۷ هزار ایرانی نشان میدهد نابرابریهای اجتماعی ـ اقتصادی در زنجیره مراقبت از دیابت همچنان پابرجاست و سال به سال شکاف اقتصادی در دریافت درمان و شکاف آموزشی در کنترل قند خون آشکارتر شده است.
به گزارش دیدهبان علم ایران، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران با تحلیل دادههای دو پیمایش ملی STEPS در سالهای ۲۰۱۶ و ۲۰۲۱، نابرابریهای اجتماعی ـ اقتصادی را در مراحل مختلف مراقبت از دیابت در ایران بررسی کردهاند.
این مطالعه با عنوان «Socioeconomic inequalities in diabetes care cascade in Iran: STEPS 2016 and 2021» در ژوئیه ۲۰۲۶ در مجله Scientific Reports منتشر شده است.
پژوهشگران دادههای ۳۷ هزار و ۲۰۷ فرد بزرگسال را بررسی کردند؛ ۱۹ هزار و ۱۱۳ نفر مربوط به پیمایش ۲۰۱۶ و ۱۸ هزار و ۹۴ نفر مربوط به پیمایش ۲۰۲۱ بودند.
در این مطالعه، «زنجیره مراقبت از دیابت» در سه مرحله اصلی آگاهی از ابتلا به دیابت، دریافت درمان و کنترل قند خون بررسی شد.
وضعیت اقتصادی افراد بر اساس شاخص ثروت و وضعیت اجتماعی آنان بر اساس سطح تحصیلات ارزیابی شد.
یکی از یافتههای مطالعه این بود که در هر دو پیمایش، شیوع دیابت در گروههای برخوردارتر از نظر اقتصادی بیشتر بود.
همچنین نابرابری اقتصادی در آگاهی از ابتلا به دیابت مشاهده شد؛ به این معنا که افراد برخوردارتر احتمال بیشتری داشتند از بیماری خود اطلاع داشته باشند.
با این حال، یک نکته آماری مهم وجود دارد: این نابرابری در سال ۲۰۱۶ معنادار بود، اما در سال ۲۰۲۱ در مرز معناداری آماری قرار داشت. RII مربوط به آگاهی در هر دو سال ۰٫۸۸ گزارش شد، اما فاصله اطمینان سال ۲۰۲۱ به ۱٫۰۰ رسید.
یکی از مهمترین یافتههای مطالعه در مقایسه دو سال به دست آمد.
در سال ۲۰۱۶ تفاوت معناداری در دریافت درمان دیابت میان گروههای مختلف ثروت مشاهده نشد؛ اما در سال ۲۰۲۱ این نابرابری معنادار شد.
بر اساس نتایج، افراد فقیرتر در سال ۲۰۲۱ نرخ پایینتری از دریافت درمان دیابت داشتند. شاخص نابرابری نسبی برای این مرحله ۰٫۸۲ با فاصله اطمینان ۰٫۷۱ تا ۰٫۹۶ بود.
این یافته نشان میدهد که شناسایی بیماری لزوماً به معنای برخورداری برابر از درمان نیست و وضعیت اقتصادی میتواند در ادامه مسیر مراقبت از بیمار نقش داشته باشد.
نابرابری مشاهدهشده تنها به وضعیت اقتصادی محدود نبود.
پژوهشگران دریافتند که در سال ۲۰۲۱ میان سطح تحصیلات و دستیابی به کنترل مناسب قند خون نیز نابرابری معناداری وجود داشت.
افراد با سطح تحصیلات پایینتر، احتمال کمتری برای دستیابی به کنترل مناسب قند خون داشتند و شاخص نابرابری نسبی در این زمینه ۰٫۷۷ با فاصله اطمینان ۰٫۶۲ تا ۰٫۹۶ گزارش شد.
به این ترتیب، مطالعه نشان میدهد نابرابری اجتماعی ـ اقتصادی میتواند در مراحل مختلف مراقبت از دیابت خود را نشان دهد؛ از احتمال آگاهی از بیماری گرفته تا دریافت درمان و در نهایت کنترل قند خون.
اهمیت این یافتهها زمانی روشنتر میشود که نتایج مطالعه قبلی مبتنی بر پیمایش STEPS 2021 را در نظر بگیریم.
آن مطالعه که در سال ۲۰۲۳ در Scientific Reports منتشر شد، شیوع دیابت در ایران را ۱۴٫۲ درصد و شیوع پیشدیابت را ۲۴٫۸ درصد برآورد کرد. در میان افراد مبتلا به دیابت نیز تنها ۲۸ درصد به کنترل مناسب قند خون دست یافته بودند.
مطالعه جدید پرسش مهمتری را مطرح میکند: آیا همه افراد مبتلا به دیابت، فارغ از وضعیت اقتصادی و اجتماعی خود، از فرصت یکسانی برای عبور از مراحل تشخیص، درمان و کنترل بیماری برخوردارند؟
یافتههای پژوهش نشان میدهد پاسخ منفی است.
پژوهشگران بر ضرورت توجه به نابرابریهای اجتماعی ـ اقتصادی در برنامههای پیشگیری و کنترل دیابت تأکید کردهاند.
بر این اساس، سیاستهای کنترل دیابت نباید تنها بر افزایش تشخیص یا گسترش درمان متمرکز باشند؛ بلکه دسترسی عادلانه به مراقبت و امکان بهرهمندی مؤثر از خدمات درمانی نیز باید بخشی از برنامههای ملی مقابله با دیابت باشد.
این مطالعه توسط پژوهشگرانی از مرکز تحقیقات بیماریهای غیرواگیر و پژوهشکده علوم جمعیتی غدد و متابولیسم و دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و با حمایت و همکاری موسسه ملی تحقیقات سلامت ایران و مرکز تحقیقات بیماریهای غیرواگیر دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شده است.
انتهای پیام
* نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخشهای موردنیاز علامتگذاری شدهاند