پژوهشهای جدید نشان میدهد گرمکردن مریخ از نظر فیزیکی دستیافتنیتر از آن چیزی است که پیشتر تصور میشد؛ اما دانشمندان تأکید دارند پیش از هرگونه اقدام برای تغییر اقلیم این سیاره، باید مشخص شود آیا مریخ میزبان حیات است یا نه.
به گزارش دیدهبان علم ایران، رؤیای تبدیل مریخ به جهانی قابلزیست که دههها بیشتر در قلمرو داستانهای علمیتخیلی قرار داشت، اکنون وارد مرحلهای جدیتر از بحثهای علمی شده است.
یک برنامه پژوهشی جدید، مسیرهای علمی و فناوری لازم برای ارزیابی امکان گرمکردن مریخ را ترسیم کرده؛ با این حال، یک شرط اخلاقی مهم بر تمام این مسیر سایه انداخته است: پیش از هرگونه تغییر گسترده در محیط مریخ، باید درباره وجود یا نبود حیات بومی در این سیاره اطمینان حاصل شود.
از یک ایده ایرانی تا تغییر نگاه به مریخ
در مرکز یکی از مهمترین تحولات این حوزه، نام هومن محسنی استاد دانشگاه نورث وسترن و دانشجویش سمانه انصاری دیده می شود.
محسنی و انصاری در سال ۲۰۲۴ طی مقالهای با عنوان Feasibility of keeping Mars warm with nanoparticles در مجله Science Advances، رویکردی متفاوت برای گرمکردن مریخ پیشنهاد کرد: استفاده از نانوذرات مهندسیشده که بتوانند در جو مریخ گرما را به دام بیندازند و نور خورشید را به سوی سطح سیاره پراکنده کنند.
این ذرات، میلههایی بسیار کوچک در مقیاس چند میکرومتر هستند که میتوان آنها را از موادی مانند آهن یا آلومینیوم ساخت؛ موادی که در مریخ نیز وجود دارند.
به گفته سمانه انصاری که دانشآموخته کارشناسی مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف و دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد این رشته در دانشگاه نورث وسترن است روش پیشنهادی بیش از ۵۰۰۰ برابر کارآمدتر از طرحهای قبلی برای گرم کردن جهانی سیاره است که نشان دهنده جهشی قابل توجه در توانایی ما برای اصلاح محیط مریخ است.
آنچه این رویکرد را متمایز میکند، استفاده از منابع موجود در مریخ است که آن را بسیار عملیتر از پیشنهادهای قبلی میکند که به واردات مواد از زمین یا استخراج منابع نادر مریخی متکی بودند.
چگونه میتوان مریخ را گرم کرد؟
ایده اصلی این است که نانومیلههای مهندسیشده در جو مریخ، هم از خروج بخشی از تابش فروسرخ و گرمای سطح به فضا جلوگیری کنند و هم با پراکندهکردن نور خورشید به سمت سطح، اثر گلخانهای مریخ را تقویت کنند. مدلهای اولیه نشان دادند که با انتشار مداوم این ذرات، افزایش دمایی بیش از ۳۰ درجه سانتیگراد از نظر نظری امکانپذیر است؛ افزایشی که میتواند شرایط را برای ظهور آب مایع در برخی مناطق فراهم کند.
پژوهش دیگری که در سال ۲۰۲۶ در Geophysical Research Letters منتشر شد و سمانه انصاری و هومن محسنی نیز از نویسندگان آن هستند، با استفاده از مدل سهبعدی جو مریخ، پویایی انتشار ذرات فعال در برابر تابش فروسرخ را بررسی کرد. نتایج این مطالعه نشان میدهد بادهای مریخی میتوانند به پراکندهشدن و توزیع جهانی این ذرات کمک کنند.
یک نقشه راه، نه برنامه ساخت مریخ جدید
با وجود این پیشرفتها، پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعات به معنای امکان «مریخسازی» در آینده نزدیک نیست. ایجاد آب مایع، افزایش فشار جو و در نهایت ایجاد محیطی قابلتنفس برای انسان، مسائل کاملاً متفاوتی هستند و هر یک با چالشهای عظیم علمی، انرژی و مهندسی روبهرو هستند.
نقشه راه جدید در واقع تلاش میکند مشخص کند برای تبدیل ایده Terraforming Mars به یک پروژه علمی واقعی، چه پرسشهایی باید پاسخ داده شود؛ از میزان مواد موردنیاز و فناوری تولید آنها گرفته تا رفتار جو، چرخه آب، زیستشناسی موجودات مقاوم و امکان ایجاد یک زیستبوم مصنوعی.
اما مهمتر از فناوری: آیا مریخ حیات دارد؟
شاید مهمترین بخش این نقشه راه نه یک فناوری جدید، بلکه یک پرسش بنیادین باشد: اگر حیات بومی در مریخ وجود داشته باشد، آیا انسان حق دارد محیط این سیاره را برای سکونت خود تغییر دهد؟
پژوهشگران معتقدند پیش از هرگونه اقدام گسترده باید این پرسش پاسخ داده شود. حتی کشف حیات میکروبی در لایههای زیرسطحی مریخ میتواند تمام محاسبات را تغییر دهد؛ زیرا گرمکردن سیاره یا واردکردن موجودات زمینی به آن ممکن است به نابودی زیستبومی منجر شود که برای نخستین بار در تاریخ بشر کشف شده است.
از این منظر، پژوهشهای انصاری و محسنی تنها درباره «گرمکردن مریخ» نیست؛ بلکه بخشی از تلاش گستردهتر جامعه علمی برای پاسخ به این پرسش است که آیا انسان روزی میتواند یک سیاره دیگر را تغییر دهد و اگر پاسخ مثبت است، چه زمانی و تحت چه شرایط اخلاقی باید این کار را انجام دهد؟
انتهای پیام
* نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخشهای موردنیاز علامتگذاری شدهاند