مدیرعامل مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب با تقدیر از ابتکار جمهوری تاجیکستان در تاسیس جایزه بینالمللی ابن سینا در حوزه پزشکی تاکید کرد: این اقدام میتواند زمینهساز پژوهشهای جدید دربارۀ ابنسینا، تشویق دانشمندان و محققان جوان و تقویت همکاریهای علمی و فرهنگی میان کشورهای حوزه تمدنی ایران بزرگ و جهان اسلام بوده و به معرفی ابعاد کمتر شناختهشده شخصیت ابنسینا در سطح بینالمللی کمک کند.
در یادداشت اکبر ایرانی، بنیانگذار و مدیرعامل مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب که برای انتشار در اختیار دیدهبان علم ایران گذاشته آمده است:
«تأسیس «جایزۀ ابنسینا» در جمهوری تاجیکستان، اقدامی ارزشمند، فرهنگی و تمدنی است که شایستۀ تحسین و تقدیر فراوان است.
این اقدام نه تنها ادای احترام به یکی از بزرگترین چهرههای علمی و فلسفی جهان اسلام و ایران فرهنگی به شمار میآید، بلکه گامی مؤثر در معرفی هرچه بهتر جایگاه جهانی شیخالرئیس ابوعلی حسین بن عبدالله ابنسینا است؛ اندیشمندی که آثار و افکار او قرنها بر دانش پزشکی، فلسفه، منطق و علوم طبیعی در شرق و غرب جهان تأثیرگذار بوده است.
ابنسینا از معدود شخصیتهای تاریخ علم است که آوازۀ او از مرزهای جغرافیایی و فرهنگی فراتر رفته و به میراث مشترک بشریت تبدیل شده است.
کتاب مشهور او، «القانون فی الطب»، نه تنها مهمترین اثر پزشکی جهان اسلام محسوب میشود، بلکه برای چندین قرن یکی از معتبرترین منابع آموزشی پزشکی در دانشگاههای اروپا بوده است. پژوهشهای تاریخی نشان میدهد که این کتاب از قرن سیزدهم تا شانزدهم میلادی در مراکز علمی مهم اروپا از جمله دانشگاههای مونپلیه فرانسه، بولونیا در ایتالیا و دیگر کانونهای علمی آن عصر تدریس میشده و نسلهای متعددی از پزشکان اروپایی دانش خود را از طریق آن فراگرفتهاند.
راز ماندگاری قانون را باید در نظاممندی و جامعیت آن جستوجو کرد. ابنسینا توانست مجموعه عظیم دانش پزشکی روزگار خود را در قالبی منظم، علمی و آموزشی سامان دهد. این اثر در پنج کتاب تنظیم شده و از مبانی نظری پزشکی تا شناخت داروها، بیماریها و درمانهای گوناگون را دربرمیگیرد. همین ساختار دقیق و منطقی سبب شد که قانون به کتاب درسی استاندارد پزشکی در جهان اسلام و سپس اروپا تبدیل شود و دهها شرح و تفسیر بر آن نوشته شود.
اهمیت ابنسینا تنها به پزشکی محدود نمیشود. او در فلسفه نیز جایگاهی ممتاز دارد و کتابهایی چون «شفا»، «نجات» و «اشارات و تنبیهات» از مهمترین آثار فلسفی تمدن اسلامی به شمار میروند. به همین دلیل، توجه به میراث فکری او نیازمند نگاهی جامع است که هم جنبههای علمی و هم جنبههای فلسفی اندیشه او را در برگیرد.
جوامع بشری به درجهای از خردورزی و عقلانیت رسیدهاند که زادگاه و آرامگاه مفاخر و سرمایههای بشری را نشانۀ تملک و تصاحب تلقی نمیکنند. این جوامع معتقدند، نوابغ علمی را با آثاری که منشأ تحول در تاریخ بشر شدهاند باید ارزیابی کرد و به میزان خدمتی که بشریت از آثارشان بهره برده، جزو میراث جهانی تلقی نمود.
خوشبختانه این درک درست در اندیشۀ محترم امامعلی رحمان با تعیین جایزۀ بینالمللی نمایان است. او میداند که ابنسینا آثار علمی خود را در عصری که زبان عربی، زبان علمی جهان اسلام بود، اغلب به عربی تألیف کرد، او فقط دو کتاب دانشنامه علائی و معراجنامه را به فارسی/تاجیکی نوشت، هرچند او در اَفشَنۀ بخارا از مادر زاده شد و در همدان شهر تاریخی ایران درگذشت.
جمهوری تاجیکستان با تأسیس جایزۀ ابنسینا نشان داده است که نسبت به میراث مشترک فرهنگی و علمی منطقه توجهی عمیق دارد. این اقدام میتواند زمینهساز پژوهشهای جدید دربارۀ ابنسینا، تشویق دانشمندان و محققان جوان، و تقویت همکاریهای علمی و فرهنگی میان کشورهای حوزه تمدنی ایران بزرگ و جهان اسلام باشد. همچنین این جایزه میتواند به معرفی ابعاد کمتر شناختهشده شخصیت ابنسینا در سطح بینالمللی کمک کند و نام او را بیش از پیش در محافل علمی جهان مطرح سازد.
یکی از نشانههای نفوذ گسترده ابنسینا در تاریخ تمدن بشری، انتشار مکرر آثار او در دورۀ پیدایش صنعت چاپ است. تنها حدود پنج قرن پیش، همزمان با گسترش چاپ در اروپا، کتاب قانون بارها به چاپ رسید و در اختیار دانشجویان و پزشکان قرار گرفت. گزارشهای تاریخی نشان میدهد که نسخههای چاپی قانون در سدۀ شانزدهم میلادی در مراکز علمی اروپا رواج فراوان داشت و همچنان مرجع آموزش پزشکی محسوب میشد. این استقبال کمنظیر از اثری که چند قرن پیشتر در جهان اسلام تألیف شده بود، گواه روشنی بر عظمت علمی و جهانی بودن اندیشه ابنسینا است.
خوشبختانه در دهههای اخیر نیز تلاشهای ارزشمندی برای احیای میراث ابنسینا در ایران و دیگر کشورهای فارسیزبان صورت گرفته است. از جمله مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب با انتشار و تصحیح شماری از شروح و متون مرتبط با آثار فلسفی ابنسینا، بهویژه شروح کتاب «اشارات و تنبیهات»، نقش مهمی در زنده نگه داشتن سنت فلسفی سینَوی ایفا کرده است. انتشار این آثار امکان دسترسی پژوهشگران به متون اصیل و میراث فکری شارحان بزرگ ابنسینا را فراهم آورده و زمینۀ پژوهشهای نوین را گسترش داده است.
همچنین در حوزه پزشکی، خدمات علمی برجستهای برای معرفی دوباره قانون انجام شده است. از جمله باید از خدمتی که دکتر نجفقلی حبیبی کرد و قانون را به فارسی در سه جلد ترجمه و منتشر کرد اشاره نمود و بدین وسیله امکان بهر
یکی از نشانههای نفوذ گسترده ابنسینا در تاریخ تمدن بشری، انتشار مکرر آثار او در دورۀ پیدایش صنعت چاپ است. تنها حدود پنج قرن پیش، همزمان با گسترش چاپ در اروپا، کتاب قانون بارها به چاپ رسید و در اختیار دانشجویان و پزشکان قرار گرفت.
گزارشهای تاریخی نشان میدهد که نسخههای چاپی قانون در سدۀ شانزدهم میلادی در مراکز علمی اروپا رواج فراوان داشت و همچنان مرجع آموزش پزشکی محسوب میشد. این استقبال کمنظیر از اثری که چند قرن پیشتر در جهان اسلام تألیف شده بود، گواه روشنی بر عظمت علمی و جهانی بودن اندیشه ابنسینا است.
خوشبختانه در دهههای اخیر نیز تلاشهای ارزشمندی برای احیای میراث ابنسینا در ایران و دیگر کشورهای فارسیزبان صورت گرفته است. از جمله مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب با انتشار و تصحیح شماری از شروح و متون مرتبط با آثار فلسفی ابنسینا بهویژه شروح کتاب «اشارات و تنبیهات»، نقش مهمی در زنده نگه داشتن سنت فلسفی سینَوی ایفا کرده است. انتشار این آثار امکان دسترسی پژوهشگران به متون اصیل و میراث فکری شارحان بزرگ ابنسینا را فراهم آورده و زمینۀ پژوهشهای نوین را گسترش داده است.
همچنین در حوزه پزشکی، خدمات علمی برجستهای برای معرفی دوباره قانون انجام شده است. از جمله باید از خدمتی که دکتر نجفقلی حبیبی کرد و قانون را به فارسی در سه جلد ترجمه و منتشر کرد اشاره نمود و بدین وسیله امکان بهرهمندی نسل جدید فارسیزبانان از این شاهکار علمی را فراهم ساخته است. افزون بر این، ایشان در زمینه انتشار و تصحیح برخی آثار و شروح مرتبط با ابنسینا نیز خدمات ماندگاری ارائه کردهاند که شایسته قدردانی است.
امروزه که جهان بیش از هر زمان دیگری نیازمند گفتوگوی علمی و فرهنگی میان ملتهاست، بازخوانی میراث شخصیتهایی همچون ابنسینا اهمیت مضاعف پیدا میکند. ابنسینا نماد پیوند دانش، عقلانیت، اخلاق و تمدن است؛ شخصیتی که آثارش میان فرهنگهای مختلف پل ارتباطی ایجاد کرد و توانست دانش یونانی، ایرانی، اسلامی و سپس اروپایی را در یک جریان بزرگ تمدنی به هم متصل کند.
از این رو، تأسیس جایزه ابنسینا در تاجیکستان را باید اقدامی فراتر از یک برنامه فرهنگی دانست. این جایزه در حقیقت تجلیل از علم، خردورزی، پژوهش و میراث مشترک تمدنی ملتهایی است که ابنسینا را بخشی از هویت فرهنگی خود میدانند. امید است این حرکت ارزشمند، سرآغاز همکاریهای گستردهتر علمی و فرهنگی در جهان فارسیزبان و جهان اسلام باشد و نسلهای جدید را بیش از پیش با شخصیت و آثار این نابغه بزرگ تاریخ آشنا سازد.
بیتردید هر اقدامی که به شناساندن بهتر ابنسینا و میراث عظیم او بینجامد، خدمتی به فرهنگ جهانی و تاریخ علم است و تأسیس جایزۀ ابنسینا در تاجیکستان از جمله همین اقدامات ماندگار و آیندهساز به شمار میرود.»
انتهای پیام