نخستین طرح فناورانه تولید ثعلب دارویی در کشور با هدف توسعه تکثیر درونشیشهای ثعلبهای دارویی، انتقال نشاء به مزرعه و تولید پودر ثعلب از طریق کشت بافت و تجاریسازی فرمولاسیونهای نوآورانه با همکاری مرکز مدیریت طرحهای کلان و پیشران معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، پارک علم و فناوری استان کردستان و دانشگاه کردستان در حال اجراست.
به گزارش دیدهبان علم ایران، ثعلبها بهویژه گونههای Anacamptis coriophora، Orchis coriophora و Dactylorhiza umbrosa، از گیاهان دارویی بسیار ارزشمند به شمار میروند که پودر حاصل از آنها در صنایع غذایی، دارویی و آرایشی کاربرد گسترده دارد.
پودر ثعلب به دلیل دارا بودن گلوکومانان معادل ۶۰ تا ۷۰درصد وزن خشک، در تولید بستنی سنتی، نوشیدنیهای گرم، مکملهای غذایی و داروهای سنتی مورد استفاده قرار میگیرد.
در حال حاضر، تنها منبع تأمین این گیاهان در کشور، برداشت از رویشگاههای طبیعی است؛ روندی که تهدیدی جدی برای بقای گونههای ثعلب و تخریب منابع ژنتیکی آنها به شمار میآید.
بر همین اساس، این طرح با هدف کاهش فشار بر منابع طبیعی، تکثیر انبوه ارکیدهای خاکزی و ایجاد یک روش پایدار برای تولید صنعتی پودر ثعلب طراحی شده است.
بر اساس اعلام مجریان، نوآوری اصلی این طرح در توسعه فرمولاسیونهای ارزانقیمت و در دسترس برای کشت بافت نهفته است؛ بهطوریکه از ترکیباتی مانند آب آناناس، شیر نارگیل و مخلوطهای آماده اسید آمینه بهجای نمکهای گرانقیمت رایج در کشت بافت استفاده میشود. همچنین در این طرح، تولید غدههای درونشیشهای برای استحصال پودر ثعلب نیز پیشبینی شده است.
این رویکرد میتواند ضمن کاهش هزینههای تولید تا ۶۰درصد، امکان تولید انبوه ۵۰۰ هزار نشا در سال را فراهم کند؛ ظرفیتی که قابلیت افزایش تا یکمیلیون نشا را نیز دارد. همچنین پیشبینی شده است سالانه ۱۰۰کیلوگرم پودر ثعلب از این طریق تولید شود.
مدت زمان اجرای این طرح ۴۸ماه اعلام شده و مراحل آن شامل بهینهسازی جوانهزنی بذر، تولید پروتوکورم، رشد گیاهچه، رشد غده و در نهایت خشککردن و تولید پودر ثعلب است.
به گفته دستاندرکاران، اجرای این طرح نه تنها به حفظ گونههای ارزشمند ثعلب کمک میکند، بلکه میتواند برای نخستینبار در کشور زمینه تولید صنعتی و پایدار پودر ثعلب را فراهم سازد.
در بخش دیگری از اهداف این طرح آمده است که اجرای موفق آن میتواند از انقراض گونههای ارزشمند جلوگیری کند، وابستگی به واردات را کاهش دهد، زمینه تولید و صادرات را فراهم آورد و به حفظ و توسعه دانش بومی منجر شود.
بررسی وضعیت بازار نیز نشان میدهد که در حال حاضر هیچ شرکت، مؤسسه یا تولیدکنندهای در ایران بهصورت مستمر و پیوسته در زمینه تولید پودر ثعلب فعالیت ندارد و نیاز داخلی عمدتاً از طریق برداشت غیراصولی از رویشگاههای طبیعی، بهویژه در استان کردستان، تأمین میشود.
آمارها حاکی است حجم برداشت سالانه ثعلب از رویشگاههای طبیعی کشور بین ۷ تا ۱۱میلیون بوته است که سهم کردستان ۴۰ تا ۴۵درصد، کرمانشاه ۲۵ تا ۳۰ درصد، آذربایجان غربی ۱۵ تا ۲۰ درصد و گلستان و سایر مناطق ۱۰ تا ۱۵درصد است. همچنین صادرات غیرقانونی غده خام به ترکیه که یکی از مصرفکنندگان اصلی این محصول به شمار میرود، سالانه حدود دو تا سه هزار کیلوگرم و عمدتاً از طریق حملونقل زمینی از مرزهای غربی کشور انجام میشود؛ از اینرو، در صورت موفقیت اجرای این طرح کلان ملی، بازار هدف آن از ظرفیت بسیار مناسبی برخوردار خواهد بود.
در همین راستا، توجه به توسعه فناوریهای اولویتدار در استان کردستان نیز مورد تأکید قرار گرفته است. شرکت دانشبنیان یاختهکشت آران بردیای کردستان که با مدیریت اعضای هیئت علمی دانشگاه کردستان فعالیت میکند، بهصورت تخصصی در حوزه تکثیر درونشیشهای و کشت و تکثیر گونههای کمیاب و در حال انقراض فعال است و به گفته مسئولان، زیرساختها، مهارتها و شرایط لازم برای اجرای این طرح را با مشارکت دانشگاه کردستان و پارک علم و فناوری استان در اختیار دارد.
مجریان طرح تأکید دارند با توجه به ارزش اقتصادی و درمانی ثعلبها و رشد بازار این گیاهان دارویی، توسعه روشهای نوین تکثیر آنها ضرورتی فوری است. استفاده از فناوری کشت بافت این امکان را فراهم میکند که بذرهای ثعلب در شرایط کنترلشده تکثیر شده و نشاهایی سالم، یکنواخت و مقاوم تولید شود. این طرح نیز با هدف بهینهسازی فرآیند تولید نشا از بذر این گونهها، بهویژه با استفاده از ترکیبات ارزانقیمت در فرمولاسیونهای کشت بافت، برای حل چالشهای موجود در تولید انبوه طراحی شده است.
انتهای پیام
* نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخشهای موردنیاز علامتگذاری شدهاند