پژوهشگران ایرانی در یک کارآزمایی بالینی نشان داده‌اند که اجرای ترفندهای شعبده‌بازی در کنار روش‌های معمول مدیریت رفتار، می‌تواند اضطراب، درد ادراک‌شده و رفتارهای ناشی از ناراحتی کودکان هنگام درمان‌های دندان‌پزشکی را کاهش دهد.
به گزارش دیده‌بان علم ایران، نتایج یک مطالعه بالینی منتشرشده در مجله BMC Pediatrics نشان می‌دهد که استفاده از شعبده‌بازی می‌تواند روشی غیردارویی برای کمک به کودکان خردسال در تحمل بهتر برخی درمان‌های دندان‌پزشکی باشد.
در این پژوهش، ۳۰ کودک پنج تا هفت ساله که به درمان پالپ دندان‌های آسیای شیری فک پایین در هر دو سمت نیاز داشتند، بررسی شدند.
پژوهشگران تأثیر اجرای ترفند شعبده‌بازی را بر میزان درد و اضطراب کودکان هنگام دو مرحله درمانی ارزیابی کردند: تزریق بی‌حسی برای بی‌حس‌کردن عصب آلوئولار تحتانی و پالپوتومی؛ روشی که در آن بافت پالپی ملتهب در بخش تاجی دندان برداشته می‌شود.
مقایسه شعبده‌بازی با روش معمول دندان‌پزشکی کودکان
روش معمول مورد استفاده در این پژوهش، تکنیک «بگو، نشان بده، انجام بده» بود. در این روش، دندان‌پزشک مراحل درمان را متناسب با سن کودک توضیح می‌دهد، ابزارها را نشان می‌دهد و سپس درمان را آغاز می‌کند. پژوهشگران در روش دوم، اجرای زنده یک ترفند شعبده‌بازی را نیز به این فرایند افزودند تا توجه کودک در لحظات پراسترس درمان به فعالیتی جذاب معطوف شود.
هر کودک در دو جلسه درمانی هر دو روش را تجربه کرد و ترتیب اجرای آن‌ها به‌صورت تصادفی تعیین شد. این طراحی به پژوهشگران امکان داد نتایج دو روش را در همان کودکان مقایسه کنند.
برای سنجش تأثیر مداخله، ضربان قلب کودکان با دستگاه پالس‌اکسی‌متر اندازه‌گیری شد، رفتار آن‌ها حین درمان با مقیاس صدا، چشم و حرکت (SEM) ارزیابی شد و میزان درد نیز با استفاده از مقیاس تصویری چهره‌های وونگ‌بیکر (Wong-Baker) از خود کودکان پرسیده شد.
کاهش معنادار شاخص‌های درد و اضطراب
نتایج نشان داد میانگین ضربان قلب، امتیاز درد گزارش‌شده از سوی کودکان و امتیاز رفتارهای نشان‌دهنده ناراحتی، در شرایط همراه با شعبده‌بازی به‌طور معناداری کمتر از روش معمول بود. این تفاوت‌ها در جریان تزریق بی‌حسی و پالپوتومی مشاهده شدند.
به نظر می‌رسد یکی از سازوکارهای احتمالی این تأثیر، تغییر کانون توجه کودک باشد. اضطراب می‌تواند توجه فرد را به محرک‌های ناخوشایند، مانند سرنگ دندان‌پزشکی، معطوف کند؛ در مقابل، یک فعالیت جذاب و غیرمنتظره ممکن است بخشی از توجه او را به خود اختصاص دهد و تجربه درد و ترس را کاهش دهد. با این حال، این سازوکار به‌عنوان توضیحی احتمالی برای نتایج مطرح است و مطالعه حاضر به‌تنهایی آن را اثبات نمی‌کند.
محدودیت‌هایی که باید در نظر گرفت
با وجود نتایج امیدوارکننده، تعداد شرکت‌کنندگان این پژوهش محدود بود و برای تأیید یافته‌ها به مطالعات بزرگ‌تر نیاز است. همچنین، ترتیب اجرای دو روش بر امتیازهای درد گزارش‌شده از سوی کودکان تأثیر داشت؛ پدیده‌ای که در پژوهش‌های متقاطع با عنوان «اثر انتقالی» شناخته می‌شود. این اثر در شاخص‌های ضربان قلب و رفتار مشاهده‌شده گزارش نشد، اما تفسیر نتایج مربوط به درد را با احتیاط بیشتری همراه می‌کند.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد روش‌های غیردارویی و مبتنی بر حواس‌پرتی می‌توانند گزینه‌ای برای کمک به مدیریت اضطراب کودکان در دندان‌پزشکی باشند. با این حال، شعبده‌بازی جایگزین بی‌حسی موضعی یا سایر اقدامات ضروری درمانی نیست و اثربخشی آن باید در مطالعات بیشتر بررسی شود.
این پژوهش با مشارکت نرگس امراللهی و ریحانه فقیهی از مرکز تحقیقات دندان‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، ساناز رجایی از دانشگاه علوم پزشکی اراک و محمدجواد طرهانی انجام شده است.
مقاله با عنوان Effect of magic trick on pain and anxiety of 5–۷-year-old children during inferior alveolar nerve block and pulpotomy of mandibular primary molars: a cross over andomized clinical trial در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ در مجله BMC Pediatrics منتشر شده است.
انتهای پیام