دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) مجوزی را که از سال ۲۰۱۴ امکان انجام بخشی از تبادلات دانشگاهی و ارائه برخی خدمات آموزشی میان ایران و آمریکا را فراهم میکرد بهطور نامحدود تعلیق کرده است؛ اقدامی که میتواند بر بخشی از همکاریهای دانشگاهی و خدمات آموزشی مرتبط با ایران اثر بگذارد.
به گزارش دیدهبان علم ایران، وزارت خزانهداری آمریکا در چارچوب اقدامات جدید خود علیه ایران، اثربخشی General License G یا «مجوز عمومی G» را که بخشی از فعالیتهای آموزشی و دانشگاهی مرتبط با ایران را از محدودیتهای تحریمی مستثنی میکرد، از ۲۴ اگوست ۲۰۲۶ (دوم شهریورماه جاری) به حالت تعلیق نامحدود درآورده است.
اهمیت این تصمیم از آن جهت است که مجوز عمومی G طی سالهای گذشته یکی از مبانی حقوقی انجام برخی تعاملات آموزشی و دانشگاهی میان مؤسسات آمریکایی و اشخاص و مؤسسات مرتبط با ایران بوده است.
مجوز عمومی G چه فعالیتهایی را پوشش میداد؟
این مجوز در ۱۹ مارس ۲۰۱۴، یعنی پیش از توافق هستهای برجام، صادر شد؛ بنابراین برخلاف برخی روایتها، نمیتوان آن را «مجوز دوران برجام» دانست.
بر اساس متن این مجوز، برخی مؤسسات آموزش عالی معتبر آمریکا میتوانستند در شرایط مشخص با دانشگاههای ایران برای تبادلات دانشجویی در مقاطع کارشناسی و تحصیلات تکمیلی همکاری کنند.
برخی فعالیتهای مرتبط با این همکاریها از جمله ارائه بورسیه به دانشجویان دانشگاههای ایران برای تحصیل در آمریکا، نیز تحت پوشش این مجوز قرار داشت.
دامنه مجوز تنها به تبادل دانشجو محدود نمیشد. برخی خدمات مربوط به درخواست پذیرش دانشگاهی، دریافت هزینههای مرتبط با اپلیکیشن و شهریه و همچنین بعضی فعالیتهای آموزشی آنلاین برای افراد مقیم ایران نیز در چارچوب آن مجاز بود.
در شرایط مشخص، دانشگاههای آمریکایی همچنین میتوانستند برخی اعضای هیئت علمی شاغل در دانشگاههای ایران را برای فعالیتهای آموزشی جذب کنند؛ البته با رعایت مقررات مهاجرتی و ویزایی آمریکا.
آزمونهای دانشگاهی هم در دامنه مجوز بودند
یکی از بخشهای مهم مجوز عمومی G به آزمونهای ورودی دانشگاه و آزمونهای حرفهای مربوط میشد.
بر اساس متن مجوز، اشخاص آمریکایی در شرایط تعیینشده میتوانستند برای افراد ساکن ایران یا افرادی که اقامت معمول آنها در ایران است، برخی آزمونهای گواهی حرفهای و آزمونهای ورودی دانشگاه را برگزار کنند و خدمات مرتبط با پذیرش دانشگاهی را ارائه دهند.
همین بخش اکنون موجب شکلگیری پرسشهایی درباره آینده برخی آزمونهای بینالمللی در ایران شده است.
آیا تافل و GRE در ایران متوقف میشوند؟
در متن مجوز عمومی G نام مشخصی از آزمونهای TOEFL یا GRE ذکر نشده است. آنچه در مجوز آمده، بهصورت کلی به برخی آزمونهای ورودی دانشگاه و آزمونهای حرفهای اشاره دارد.
بنابراین تعلیق این مجوز بهتنهایی به معنای اعلام ممنوعیت یا توقف قطعی تافل و GRE در ایران نیست.
با این حال، از آنجا که برگزاری برخی آزمونها و ارائه خدمات مرتبط با پذیرش دانشگاههای آمریکا پیشتر میتوانست در چارچوب این مجوز انجام شود، تعلیق آن میتواند بر مبنای حقوقی یا نحوه ارائه برخی خدمات آزمونها تأثیر بگذارد.
تعیین وضعیت نهایی TOEFL و GRE به بررسی مقررات و مجوزهای دیگری که ممکن است شامل این خدمات باشند و همچنین تصمیم رسمی نهادهای برگزارکننده آزمونها نیاز دارد.
پایان یک کانال محدود برای تعامل دانشگاهی؟
تعلیق مجوز عمومی G در شرایطی رخ داده که همکاریهای علمی ایران با دانشگاهها و پژوهشگران خارجی طی سالهای گذشته نیز با موانع مختلفی روبهرو بوده است.
به گزارش دیدهبان علم ایران، تحریمهای مالی و بانکی، محدودیت در انتقال تجهیزات و مواد پژوهشی، دشواری پرداخت هزینههای انتشار مقاله و شرکت در کنفرانسها و محدودیت دسترسی به برخی خدمات و منابع علمی، از جمله چالشهایی بودهاند که همکاریهای بینالمللی پژوهشگران ایرانی را تحت تأثیر قرار دادهاند.
در چنین شرایطی، حذف پوشش یک مجوز عمومی که بخشی از تبادلات دانشگاهی و آموزشی را مجاز میکرد، میتواند هزینه و پیچیدگی حقوقی و اجرایی همکاریهای علمی میان دو کشور را افزایش دهد.
با این حال، نباید تعلیق مجوز عمومی G را معادل قطع تمام ارتباطات علمی ایران و آمریکا دانست؛ زیرا ممکن است برخی فعالیتها همچنان تحت مجوزها یا استثناهای حقوقی دیگر قرار داشته باشند.
تصمیمی با پیامدهایی فراتر از دانشگاه؟
اهمیت این اقدام برای جامعه علمی ایران فقط به امکان تبادل دانشجو محدود نمیشود. دسترسی به مسیرهای پذیرش دانشگاهی، دورههای آموزشی، برخی آزمونهای حرفهای و دانشگاهی و ارتباط میان مؤسسات علمی نیز بخشی از زیرساخت ارتباط دانشگاهیان دو کشور با یکدیگر است.
در عین حال، اثر واقعی این تصمیم بر دانشجویان، پژوهشگران و آزمونهایی مانند TOEFL و GRE تنها پس از مشخص شدن نحوه اجرای آن و موضع رسمی نهادهای مرتبط قابل ارزیابی خواهد بود؛ بنابراین در شرایط فعلی، آنچه با اطمینان میتوان گفت این است که **آمریکا مجوز عمومی G را که بخشی از تبادلات دانشگاهی و آموزشی مرتبط با ایران را پوشش میداد، از ۲۴ اوت ۲۰۲۶ بهطور نامحدود تعلیق کرده است؛ اما هنوز نمیتوان از توقف قطعی تافل یا GRE در ایران سخن گفت.
انتهای پیام