پژوهشها نشان میدهد وقتی خواب کافی نداریم نتیجهاش فقط خستگی و کاهش تمرکز نیست بلکه شیوه حرکت بدن هنگام دویدن نیز می تواند تغییر کند.
به گزارش خبرنگار دیدهیان علم ایران محققان دانشگاه KU Leuven در تحقیقات خود دریافتند خواب ناکافی میتواند عملکرد ورزشی را از جنبهای ظریفتر از آنچه تصور میکنیم تحت تأثیر قرار دهد.
وقتی بدن و مغز به اندازه کافی استراحت نکردهاند، هماهنگی حرکات، کنترل عضلات و نحوه توزیع نیرو در هنگام دویدن ممکن است تغییر کند؛ به این معنا که فرد خسته الزاماً با همان الگوی حرکتی روزهای عادی نمیدود.
این تغییرات ممکن است در نگاه اول چندان محسوس نباشند، اما بدن هنگام دویدن مجموعهای بسیار دقیق از حرکات را هماهنگ میکند: از نحوه فرود پا و حرکت مچ و زانو گرفته تا وضعیت تنه و زمانبندی گامها.
کمبود خواب میتواند این هماهنگی را مختل و بدن را وادار کند برای ادامه فعالیت، الگوی حرکتی متفاوتی اتخاذ کند.
اهمیت موضوع فقط به رکورد ورزشی محدود نمیشود. تغییر در الگوی دویدن میتواند نحوه وارد شدن نیرو به اندامهای مختلف را نیز تغییر دهد و در صورت تکرار، احتمالاً بر خستگی عضلانی و فشار واردشده بر برخی مفاصل و بافتها اثر بگذارد.
دکتر Maura Seynaeve، سرپرست تیم تحقیق در دانشگاه KU Leuven میگوید «تغییر در نحوه حرکت بدن به ویژه افزایش بار روی زانو میتواند عامل اصلی افزایش خطر باشد. در حالت کمخوابی، زانو بسیار بیشتر تحت فشار قرار میگیرد، که میتواند منجر به آسیبهای زانو شود.»
این هشدار او نشاندهنده یکی از مهمترین یافتههای مطالعه است.
به گفته محققان مطالعه، از سوی دیگر، کمخوابی بهطور کلی با کاهش هوشیاری، کندتر شدن واکنشها و افت عملکرد جسمی همراه است. بنابراین ممکن است فرد احساس کند «فقط کمی خوابآلود» است، در حالی که بدن او برای انجام حرکات پیچیده ورزشی در وضعیت معمول خود قرار ندارد.
این یافتهها تاکید میکنند خواب بخشی از آمادگی ورزشی است، نه زمانی که صرفاً میان دو جلسه تمرین قرار میگیرد. استراحت کافی به مغز و دستگاه عصبی فرصت میدهد هماهنگی حرکتی و عملکرد جسمانی را بازیابی کنند.
البته تغییر الگوی دویدن بهتنهایی به معنای آسیبدیدگی نیست و نباید از این یافته نتیجه گرفت که هر بار کمخوابی الزاماً باعث آسیب میشود. اهمیت اصلی موضوع در این است که خواب ناکافی میتواند یکی از عوامل مؤثر بر کیفیت حرکت و عملکرد ورزشی باشد؛ عاملی که گاهی در برنامههای تمرینی کمتر از تغذیه و میزان تمرین مورد توجه قرار میگیرد.
مطالعات پیشین هم نشان دادهاند که کمبود خواب خطر آسیبهای دویدن را افزایش میدهد. برای مثال، پژوهشی در سال گذشته نشان داد دوندگانی که کیفیت خواب خود را «ضعیف» ارزیابی کردهاند، ۳۶ درصد بیشتر در معرض آسیب قرار دارند.
این مطالعه با محدودیتهایی نیز مواجه بوده است. به گزارش دیدهیان علم ایران، هرچند یافتهها تصویر روشنی از تأثیر کمبود خواب ارائه میدهد، اما محققان تأکید میکنند که تغییرات آنقدر مشخص نیست که بتوان از روی یک دویدن ساده تشخیص داد فرد کمخواب است یا نه. سبک دویدن افراد بسیار متفاوت است و فقط تغییرات درونفردی (مقایسه وضعیت خواب و کمخوابی هر فرد) قابل توجه است.
دیمیک، عضو تیم تحقیق میگوید: «جالب است بدانیم آیا کمبود خواب میتواند تأثیر خستگی حاد بر بیومکانیک دویدن را تشدید کند یا خیر.»
این تحقیق نشان میدهد که خواب کافی نه تنها برای بازسازی عضلات و حفظ انرژی ضروری است، بلکه برای حفظ الگوی حرکتی صحیح و پیشگیری از آسیب نیز حیاتی است.
محققان مطالعه توصیه میکنند دوندگان حرفهای و آماتور باید به کیفیت خواب خود به همان اندازه که به برنامه تمرینی اهمیت میدهند، توجه کنند. اگر احساس میکنید پس از یک شب بیخوابی، سبک دویدنتان تغییر کرده، مثلاً پاهایتان سنگینتر شده یا تعداد گامهایتان کاهش یافته، بهتر است آن روز را استراحت کنید یا تمرین سبکتری انجام دهید.