با تداوم روند رو به گسترش تولید محصولات تراریخته، رکورد سطح زیر کشت جهانی محصولات تراریخته بار دیگر در سال ۲۰۲۴ شکسته شد و با بیش از ۳٫۷ میلیون هکتار افزایش نسبت به سال قبل به بیش از ۲۱۸٫۷ میلیون هکتار رسید.
به گزارش دیدهبان علم ایران با توجه به افزایش هزینههای نهادههای کشاورزی ، تغییرات اقلیمی و مشکلات فزاینده و پیچیده آفات و بیماریها، تولید محصولات دستورزی شده ژنتیک به عنوان یکی از موثرترین راهکارها برای افزایش بهرهوری، کاهش هزینههای نهادهها و افزایش تابآوری در تولید محصولات کشاورزی با استقبال کشورهای مختلف جهان قرار گرفته است.
براساس آخرین گزارش سالانه سرویس بینالمللی دستیابی و استفاده از بیوتکنولوژی کشاورزی (ISAAA) با عنوان «وضعیت کاربرد جهانی محصولات بیوتکنولوژی در سال ۲۰۲۴» با گذشت نزدیک به ۳۰ سال از تجاریسازی محصولات اصلاحشده ژنتیکی، تولید این محصولات همچنان به رشد قوی خود ادامه میدهند و با اضافه شدن غنا و کنیا، تعداد کشورهایی که مستقیماً در کشت محصولات تراریخته مشارکت دارند به ۳۱ کشور افزایش یافته که رکوردی جدید در این زمینه است.
طی حدود سه دهه کشت محصولات اصلاح شده ژنتیکی که از سال ۱۹۹۶ آغاز شده تاکنون بالغ بر ۳٫۷۵ میلیارد هکتار از اراضی کشاورزی جهان زیر کشت این محصولات قرار گرفته است. ایران با تلاشهای زندهیاد استاد بهزاد قرهیاضی که در اوایل دهه ۱۳۸۰ موفق به تولید و کشت نخستین رقم برنج تراریخته مقاوم به آفات پروانه ای شد به جمع کشورهای تولیدکننده این محصولات پیوست اما با کارشکنی برخی جریان های مشکوک، خیلی زود از کشت برنج و دیگر ارقام محصولات کشاورزی در کشور جلوگیری شد تا امنیت غذایی و تامین نیازهای اساسی کشور در بخش کشاورزی و صنایع وابسته در گرو واردات ارقام تراریخته خارجی باشد.
در این سال ها، ۷۳ کشور جهان از بیش از ۲۰ نوع محصول اصلاح ژنتیکی شده (تراریخته) استفاده کرده اند که از این تعداد، ۴۴ کشور مستقیماً آنها را کشت کرده و ۲۹ کشور اجازه واردات آنها را برای استفاده به عنوان غذا و خوراک دام میدادند.
طبق گزارش ISAAA، این توسعه نشان میدهد که آفریقا به عنوان یک منطقه رشد جدید برای کاربرد محصولات تراریخته در حال ظهور است. غنا اکنون در حال کشت لوبیای مقاوم به حشرات است، در حالی که کنیا شروع به کشت پنبه مقاوم به حشرات کرده است.
کشورهای در حال توسعه همچنان در این روند پیشرو هستند و زمینهای کشت شده به ۱۲۴.۸ میلیون هکتار میرسد که ۵۷ درصد از مساحت جهانی را تشکیل میدهد. در همین حال، کشورهای توسعه یافته ۹۳.۹ میلیون هکتار معادل ۴۳ درصد را در اختیار دارند.
از نظر منطقهای، آمریکای لاتین با ۱۰۲.۲ میلیون هکتار، که تقریباً ۴۷ درصد از کل مساحت جهان را تشکیل میدهد، در صدر جهان قرار دارد و از آمریکای شمالی (آمریکا و کانادا) با ۹۱.۷ میلیون هکتار پیشی گرفته است.
چهار محصول اصلی – سویا، ذرت، پنبه و کلزا – همچنان غالب هستند. سویا با ۱۰۷٫۲ میلیون هکتار در ۱۱ کشور، پیشتاز است؛ ذرت با ۷۲٫۵۶ میلیون هکتار در ۱۸ کشور، پنبه با ۲۵٫۳۱ میلیون هکتار، گستردهترین محصول کشت شده در ۱۹ کشور است؛ و کلزا با ۱۱٫۱۵ میلیون هکتار در ۴ کشور، بیشترین سطح زیر کشت را دارد.
نقشه کشورهایی که در سال ۲۰۲۴ محصولات اصلاح ژنتیکی شده کشت میکنند – منبع: ISAAA، ۲۰۲۴
این ارقام نشان میدهد که محصولات اصلاحشده ژنتیکی به طور فزایندهای در گروههایی از محصولات کشاورزی به کار گرفته میشوند که نقش حیاتی در زنجیرههای تأمین مواد غذایی، خوراک دام و مواد اولیه صنعتی ایفا میکنند.
در منطقه آسیا و اقیانوسیه، سطح زیر کشت محصولات اصلاح ژنتیکی شده در سال ۲۰۲۴ در ۹ کشور به ۲۰.۸۱ میلیون هکتار رسید که معادل تقریباً ۱۰ درصد از کل سطح زیر کشت جهانی است.
هند، چین و استرالیا همچنان کشورهای پیشرو در این منطقه هستند.
طبق گزارش ISAAA، روند کلی در آسیا نشان میدهد که محصولات اصلاحشده ژنتیکی نقش مهمی در بهبود بهرهوری، کاهش استفاده از آفتکشها و حمایت از امنیت غذایی در شرایط افزایش تغییرات اقلیمی ایفا میکنند.
نه تنها گستره زیرکشت محصولات تراریخته از نظر مساحت در حال گسترش است، بلکه بیوتکنولوژی کشاورزی نیز با افزایش قابل توجه در تعداد تاییدیهها و عمق فناوری، وارد مرحله جدیدی از توسعه میشود.
بر اساس این گزارش، تا سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۵۸۰۰ مجوز مربوط به محصولات مختلف اصلاح ژنتیکی شده صادر شده که ۲۸۷ مجوز مربوط به سال ۲۰۲۴ است.
یکی از روندهای برجسته فعلی، تغییر از محصولات تراریخته تک صفتی به ترکیبات چند صفتی است به ویژه آنهایی که مقاومت در برابر حشرات و تحمل به علفکشها را با هم ترکیب میکنند. این امر نشان دهنده تقاضای رو به رشد برای گونههایی است که میتوانند عملکرد را بهینه کنند، آفات را به طور موثر مدیریت کنند و با شرایط پیچیده کشاورزی سازگار شوند.
در کنار محصولات سنتی، موج نوآوری به بسیاری از کاربردهای جدید مانند محصولات مقاوم در برابر بیماری، محصولات با ارزش غذایی بالا و محصولاتی که در راستای اهداف زیستمحیطی هستند، گسترش مییابد.
این گزارش به نمونههای متعددی مانند ذرت TELA که در برابر حشرات و خشکسالی مقاوم است؛ موزهای مقاوم در برابر بیماریهای پاناما؛ درختان اکالیپتوس با بازده چوب افزایشیافته؛ و کاربردهای جدید مانند گیاهان زینتی درخشان و گیاهان تصفیهکننده هوا اشاره میکند.
به گزارش دیدهبان علم ایران، این قبیل مثالها نشان میدهد که محصولات مهندسی ژنتیک شده از تمرکز اصلی خود بر افزایش بهرهوری به سمت راهحلهای چندمنظوره که نیازهای متنوع کشاورزی و زندگی را برآورده میکنند در حال تغییر هستند.
این گزارش همچنین پیشبینی میکند که بازار جهانی بیوتکنولوژی کشاورزی میتواند در طول دهه آینده به نرخ رشدی نزدیک به ۱۰ درصد در سال دست یابد و نقش بیوتکنولوژی را به عنوان یکی از ارکان کشاورزی پایدار بیش از پیش تثبیت کند.
در کنار پیشرفتهای فناوری، اکوسیستم سیاستگذاری و نوآوری نیز به تدریج در حال بهبود است و تمرکز آن بر افزایش کاربردها، تقویت همکاریهای مدیریتی و ارتقای ارتباطات علمی است. انتظار میرود فناوریهای جدید مانند ویرایش ژن و کشاورزی مولکولی نقش کلیدی در افزایش پایداری و تابآوری سیستمهای کشاورزی آینده ایفا کنند.
به گفته دکتر رودورا رومرو-آلدمیتا، مدیر اجرایی سرویس بینالمللی دستیابی و استفاده از بیوتکنولوژی کشاورزی، تصویب و گسترش کشت محصولات اصلاح ژنتیکی شده در حال تبدیل شدن به یک راه حل استراتژیک برای کمک به بسیاری از کشورها در مقابله با فشار آفات، افزایش هزینههای واردات کشاورزی و خطر کمبود مواد غذایی است.
او تأکید کرد: «هر کشوری برای غلبه بر موانع فعلی به اراده سیاسی و چارچوب قانونی مناسب نیاز دارد. اولویت دادن به گسترش کاربردهای بیوتکنولوژی در کشاورزی به تثبیت سیستم غذایی و بهرهمندی جوامع بیشتر از مزایای نوآوری کمک خواهد کرد.»
انتهای پیام